ใต้ตาคล้ำ ขอบตาดำ มีกี่ประเภท เช็คเองและรักษาอย่างไร

ใต้ตาคล้ำ (ขอบตาดำ) ในทางคลินิกแบ่งได้ 4 กลุ่มหลัก คือ แบบเม็ดสีที่เห็นเป็นสีน้ำตาล แบบหลอดเลือดหรือผิวบางที่เห็นเป็นม่วง-น้ำเงิน แบบโครงสร้างที่เกิดจากเงาของร่องใต้ตาและถุงใต้ตา และแบบผสมซึ่งพบได้บ่อยกว่าแบบเดี่ยว แต่ละแบบเช็คเบื้องต้นเองได้ด้วยการดึงผิว กดผิว และเปลี่ยนมุมแสง และแนวทางรักษาก็ต่างกันชัดเจน

การแยกประเภทให้ได้ก่อนสำคัญมาก เพราะถ้าใช้วิธีที่ไม่ตรงกับต้นเหตุ เช่น ทาครีมลดเม็ดสีทั้งที่ปัญหาจริงคือร่องลึก หรือยิงเลเซอร์ทั้งที่ปัญหาจริงคือผิวบางจนเห็นหลอดเลือด ผลที่ได้ก็มักไม่ตรงกับที่หวังไว้ บทความนี้จะพาไปดูทีละประเภท วิธีเช็คเองที่บ้าน และแนวทางที่แพทย์มักเลือกใช้กับแต่ละแบบ

ใต้ตาคล้ำเกิดจากอะไร

ใต้ตาคล้ำเกิดจากหลายปัจจัยร่วมกัน โดยหลัก ๆ คือ เม็ดสีเมลานินที่มากขึ้น หลอดเลือดใต้ผิวที่มองเห็นชัดผ่านผิวบาง และเงาจากรูปร่างของเบ้าตาและไขมันใต้ตา

ผิวหนังบริเวณใต้ตาเป็นผิวที่บางมากเมื่อเทียบกับส่วนอื่นของร่างกาย โดยเอกสารทบทวนวรรณกรรมเรื่อง periorbital hyperpigmentation อ้างอิงความหนาราว 0.5 มิลลิเมตร ซึ่งบางกว่าผิวบริเวณแก้มอย่างชัดเจน ความบางนี้ทำให้ทุกอย่างที่อยู่ใต้ผิว ทั้งกล้ามเนื้อรอบตาที่มีสีคล้ำและร่างแหหลอดเลือดดำ สะท้อนขึ้นมาเป็นสีเทา ม่วง หรือน้ำเงินได้ง่าย

ปัจจัยที่พบบ่อยในทางเวชปฏิบัติ ได้แก่

• พันธุกรรม เป็นปัจจัยนำที่พบได้บ่อย หลายคนมีขอบตาคล้ำตั้งแต่วัยรุ่น และมักมีคนในครอบครัวเป็นคล้าย ๆ กัน
• แสงแดดและแสงที่มองเห็น กระตุ้นเมลานินบริเวณรอบตาซึ่งไวต่อการกระตุ้นมากกว่าผิวส่วนอื่น
• การอักเสบเรื้อรัง เช่น ภูมิแพ้ผิวหนัง (atopic dermatitis) ผื่นแพ้สัมผัสจากเครื่องสำอาง และการขยี้ตาซ้ำ ๆ ซึ่งทิ้งรอยดำหลังการอักเสบไว้
• ภูมิแพ้จมูกและการคัดจมูกเรื้อรัง ทำให้เลือดดำคั่งบริเวณรอบตา สีจึงเข้มขึ้น
• อายุที่มากขึ้น คอลลาเจนและไขมันใต้ตาลดลง เกิดร่องน้ำตาชัดขึ้น พร้อมกับผิวที่บางลง
• พฤติกรรม พักผ่อนน้อย ความเครียด สูบบุหรี่ ดื่มแอลกอฮอล์ และการดื่มน้ำไม่พอ ทำให้ความคล้ำดูเข้มขึ้นชั่วคราว

ข้อสังเกตสำคัญคือ ปัจจัยเหล่านี้ไม่ได้ทำงานแยกกัน คนที่มีพันธุกรรมผิวบางอยู่แล้ว เมื่อมีภูมิแพ้และขยี้ตาบ่อย จะได้ทั้งเม็ดสีและหลอดเลือดพร้อมกัน ซึ่งเป็นเหตุผลที่กลุ่มแบบผสมพบบ่อยกว่าแบบเดี่ยว

ใต้ตาคล้ำ มีกี่ประเภท

ในเวชศาสตร์ผิวหนังนิยมอ้างอิงการแบ่งของ Huang และคณะ ที่จัดใต้ตาคล้ำเป็น 4 ประเภท คือ แบบเม็ดสี แบบหลอดเลือด แบบโครงสร้าง และแบบผสม

1. แบบเม็ดสี (pigmented) เห็นเป็นสีน้ำตาลถึงน้ำตาลเทา ขอบเขตค่อนข้างชัด มักลามเป็นวงรอบดวงตาทั้งด้านบนและด้านล่าง ไม่เปลี่ยนตามท่าทางหรือมุมแสงมากนัก พบบ่อยในคนผิวสีเข้มและในคนที่มีประวัติผื่นหรือขยี้ตาเรื้อรัง กลุ่มนี้อาจเป็นเม็ดสีที่ชั้นหนังกำพร้าหรือลงลึกถึงชั้นหนังแท้ ซึ่งชั้นที่ลึกกว่าจะดูออกเทา-น้ำเงินและใช้เวลาดูแลนานกว่า

2. แบบหลอดเลือดและผิวบาง (vascular) เห็นเป็นสีม่วง น้ำเงิน หรือชมพูอมแดง ขอบเขตไม่ชัด บางคนมองเห็นเส้นเลือดฝอยเป็นร่างแหจาง ๆ สีมักเข้มขึ้นชัดเจนตอนอดนอน เป็นภูมิแพ้ ร้องไห้ หรือช่วงมีประจำเดือน กลุ่มนี้ต้นเหตุคือความบางของผิวและการคั่งของเลือดดำ ไม่ใช่เมลานิน

3. แบบโครงสร้างหรือร่องลึก (structural) สีผิวใต้ตาจริง ๆ ใกล้เคียงสีผิวปกติ แต่ดูคล้ำเพราะเงา เกิดจากร่องน้ำตา (tear trough) ที่ลึก เบ้าตาที่ลึกตามโครงกระดูก หรือถุงใต้ตาที่นูนขึ้นมาแล้วทอดเงาลงด้านล่าง กลุ่มนี้จะสังเกตได้ว่าความคล้ำเปลี่ยนไปตามทิศทางแสงและมุมกล้อง

4. แบบผสม (mixed) มีมากกว่าหนึ่งกลไกร่วมกัน ในการศึกษาด้วยกล้องส่องผิวในผู้ป่วย 200 ราย พบเม็ดสีตื้นสีน้ำตาลอ่อนราว 39% เม็ดสีลึกสีน้ำตาลเข้มถึงเทาราว 9% และแบบผสมสูงถึงราว 52% ตัวเลขนี้อธิบายได้ดีว่าทำไมการรักษาด้วยวิธีเดียวจึงมักได้ผลไม่ครบ

เช็คเองที่บ้านว่าใต้ตาคล้ำแบบไหน ทำอย่างไร

เช็คเบื้องต้นได้ด้วย 3 การทดสอบง่าย ๆ คือ ดึงผิวเบา ๆ กดเบา ๆ และเปลี่ยนมุมแสง ทำหน้ากระจกในที่แสงธรรมชาติ ใช้เวลาราว 2-3 นาที

1. ทดสอบด้วยการดึงผิว (stretch test) ใช้ปลายนิ้วดึงผิวใต้ตาออกด้านข้างเบา ๆ ประมาณ 2-3 มิลลิเมตร ถ้าสีคล้ำยังอยู่หรือดูเข้มขึ้น มักเป็นเม็ดสี ถ้าสีจางลงชัดเจน มักเป็นหลอดเลือดหรือเงาจากร่อง
2. ทดสอบด้วยการกด (press test) กดผิวใต้ตาเบา ๆ ค้างไว้ราว 3-5 วินาที แล้วปล่อย ถ้าสีจางลงชั่วครู่แล้วกลับมาเข้มเมื่อเลือดไหลกลับ บ่งชี้ไปทางองค์ประกอบหลอดเลือด
3. ทดสอบด้วยแสง (lighting test) ยืนใต้ไฟที่ส่องจากด้านบน สังเกตความคล้ำ แล้วเงยหน้าขึ้นหรือถือไฟส่องจากระดับสายตา ถ้าความคล้ำหายไปเกือบทั้งหมดเมื่อไฟส่องตรง แสดงว่าเป็นเงาจากร่องหรือถุงใต้ตา ไม่ใช่สีของผิวเอง
4. ทดสอบการเปลี่ยนแปลงตามวัน ถ่ายภาพใต้ตาในสภาพแสงเดิมตอนเช้าและตอนค่ำ 3-5 วัน ถ้าความคล้ำแปรผันตามการพักผ่อนชัดเจน องค์ประกอบหลอดเลือดและการคั่งน้ำมักมีส่วนมาก

การทดสอบเหล่านี้ช่วยตั้งข้อสงสัยได้ แต่ไม่ใช่การวินิจฉัย ในคลินิกแพทย์จะประเมินเพิ่มด้วยแสง Wood’s lamp หรือกล้องส่องผิว เพื่อดูว่าเม็ดสีอยู่ชั้นตื้นหรือลึก และดูลายหลอดเลือดร่วมด้วย ซึ่งเป็นข้อมูลที่ตัดสินว่าควรเริ่มจากอะไร

ใต้ตาคล้ำแต่ละประเภท รักษาต่างกันอย่างไร

หลักการคือจับคู่วิธีให้ตรงกลไก เม็ดสีใช้กลุ่มลดเม็ดสีและเลเซอร์ ผิวบางใช้การเติมความชุ่มชื้นและกระตุ้นคอลลาเจน ร่องลึกใช้การเติมปริมาตร และทุกแบบต้องมีกันแดดกับการปรับพฤติกรรมเป็นพื้นฐาน

ราคาข้างต้นเป็นราคาต่อครั้งหรือต่อโปรแกรมตามรายการของคลินิก แผนจริงจะกำหนดหลังการประเมิน และไม่มีการรับประกันจำนวนครั้งที่ใช้ เพราะขึ้นอยู่กับการตอบสนองของแต่ละคน

แบบเม็ดสี รักษาด้วยพิโคเลเซอร์ได้ไหม

ได้ในหลายกรณี พิโคเลเซอร์ถูกใช้จัดการเม็ดสีบริเวณรอบตาโดยอาศัยพลังงานช่วงพิโควินาทีที่ทำให้เม็ดสีแตกเป็นอนุภาคเล็กลง เพื่อให้ร่างกายค่อย ๆ กำจัดออก

พลังงานที่สั้นมากช่วยลดความร้อนสะสมที่ส่งไปยังเนื้อเยื่อข้างเคียง จึงเป็นทางเลือกที่แพทย์มักพิจารณาสำหรับผิวบางบริเวณใต้ตา ในทางปฏิบัติแพทย์จะเลือกความยาวคลื่นและพลังงานตามความลึกของเม็ดสี ผสมกับการทำแบบละเอียดขึ้นในรายที่มีผิวไม่เรียบร่วมด้วย ดูรายละเอียดกลไกและข้อควรรู้เพิ่มเติมได้ในบทความ พิโคเลเซอร์ คืออะไร และหน้าบริการ พิโคเลเซอร์

สิ่งที่ควรตั้งความคาดหวังให้ตรง

• คอร์สทั่วไปอยู่ที่ราว 3-5 ครั้ง ห่างกัน 3-4 สัปดาห์ ความเปลี่ยนแปลงมักค่อยเป็นค่อยไปหลังครั้งที่ 2-3
• หลังทำอาจมีรอยแดงหรือบวมเล็กน้อยราว 1-3 วัน และควรงดการขยี้ตา
• ต้องทากันแดด SPF 30 ขึ้นไปทุกวัน เพราะแสงยังกระตุ้นเม็ดสีให้กลับมาได้
• ถ้าองค์ประกอบหลักไม่ใช่เม็ดสี การใช้เลเซอร์อย่างเดียวมักช่วยได้จำกัด แพทย์จึงต้องแยกประเภทก่อน
• ผลลัพธ์ขึ้นอยู่กับแต่ละบุคคล และไม่ถาวร ต้องมีการดูแลต่อเนื่อง

ผู้ที่กำลังชั่งใจว่าจุดคล้ำที่มีเป็นเม็ดสีชนิดใด อ่านเทียบได้ที่ ฝ้า กระ จุดด่างดำ ต่างกันอย่างไร และหากมีฝ้าบริเวณโหนกแก้มร่วมด้วย บทความ ฝ้าเกิดจากอะไร จะช่วยให้เห็นภาพรวมของการดูแลเม็ดสีทั้งใบหน้า

ผิวใต้ตาบางหรือร่องใต้ตาลึก ควรเลือกแบบไหน

ผิวบางที่เห็นหลอดเลือดชัดมักใช้แนวทางเพิ่มความชุ่มชื้นและกระตุ้นคอลลาเจน ส่วนร่องลึกที่เกิดเงามักต้องเติมปริมาตร ซึ่งเป็นสองกลไกที่ต่างกันและใช้หัตถการต่างกัน

กรณีผิวบาง โปรแกรมเมโสและ Signature Skin Booster เป็นการนำสารบำรุงกลุ่มไฮยาลูรอนิกแอซิด วิตามิน และสารกระตุ้นคอลลาเจน เข้าสู่ผิวชั้นตื้นด้วยเครื่อง Hycoox ซึ่งเป็นหัวฉีดขนาดเล็ก กระจายตัวยาได้ดีและเจ็บน้อย แนวทางเริ่มต้นมักเป็น 2-3 ครั้ง ห่างกัน 2-4 สัปดาห์ แล้วประเมินซ้ำ เป้าหมายคือให้ผิวดูอิ่มน้ำและยืดหยุ่นขึ้น เมื่อผิวดูทึบขึ้นเล็กน้อย สีของหลอดเลือดที่สะท้อนผ่านมาก็อาจดูจางลง อ่านความต่างของสองแนวทางนี้ได้ที่ สกินบูสเตอร์ กับ เมโส

กรณีร่องลึก การเติมฟิลเลอร์ไฮยาลูรอนิกแอซิดในร่องน้ำตาช่วยลดเงาที่ทำให้ดูคล้ำ บริเวณนี้ถือเป็นตำแหน่งที่ต้องประเมินละเอียด เพราะผิวบางและมีโครงสร้างสำคัญอยู่ใกล้ แพทย์จะพิจารณาชนิดฟิลเลอร์ที่เนื้อเหมาะกับใต้ตา ปริมาณที่มักเริ่มจากน้อยแล้วประเมินซ้ำ และผลที่อยู่ได้ราว 9-18 เดือนแบบไม่ถาวร รายละเอียดเพิ่มเติมอยู่ในบทความ ฟิลเลอร์ใต้ตา

กรณีมีถุงใต้ตา ถ้าไขมันเบ้าตาเคลื่อนออกมามาก การเติมฟิลเลอร์อาจทำให้ดูนูนขึ้นแทน จึงต้องแยกให้ชัดว่าเป็นร่องลึกจริงหรือเป็นถุงที่ทอดเงา บางรายแพทย์จะแนะนำให้ปรับพฤติกรรมและกระชับผิวก่อน หรือส่งปรึกษาแนวทางศัลยกรรมตามความเหมาะสม

ดูแลตัวเองที่บ้านอย่างไรให้ใต้ตาดูจางลง

พื้นฐานที่ทำได้ทุกวันคือ กันแดด นอนให้พอ ลดการอักเสบ และหลีกเลี่ยงการถูไถผิวรอบตา ทั้งสี่ข้อนี้เป็นพื้นฐานที่แพทย์มักแนะนำกับทุกประเภท และมักช่วยลดปัจจัยกระตุ้นที่ทำให้ความคล้ำกลับมา ผลลัพธ์ขึ้นอยู่กับแต่ละบุคคล

• กันแดดรอบตาทุกวัน เลือก SPF 30 ขึ้นไป แบบ broad spectrum ทาซ้ำทุก 2 ชั่วโมงเมื่ออยู่กลางแจ้ง สวมแว่นกันแดดที่กันรังสียูวี และคำแนะนำจากสมาคมแพทย์ผิวหนังอเมริกันระบุว่ากันแดดชนิดมีสีที่มีไอรอนออกไซด์ช่วยกันแสงที่มองเห็นได้ ซึ่งเป็นอีกปัจจัยกระตุ้นเม็ดสี
• นอนหลับให้พอ ราว 7-9 ชั่วโมงต่อคืน และหนุนหมอนสูงขึ้นเล็กน้อยราว 10-15 องศา เพื่อลดการคั่งของน้ำรอบตาตอนเช้า
• จัดการภูมิแพ้ ทั้งภูมิแพ้จมูกและผื่นรอบตา เพราะการคัดจมูกและการขยี้ตาซ้ำ ๆ เป็นตัวเร่งทั้งเม็ดสีและหลอดเลือด หากมีอาการเรื้อรังควรปรึกษาแพทย์เพื่อรับการรักษาที่ต้นเหตุ
• ประคบเย็น ราว 5-10 นาทีตอนเช้า ช่วยลดบวมและทำให้เงาใต้ตาดูตื้นขึ้นชั่วคราว
• ล้างเครื่องสำอางอย่างนุ่มนวล ใช้สำลีชุบให้ชุ่ม ประทับรอ 10-15 วินาที แล้วเช็ดออกทางเดียว ไม่ถูวน
• ปรับอาหารและน้ำ ลดโซเดียมในมื้อเย็น ดื่มน้ำราว 1.5-2 ลิตรต่อวันตามที่ร่างกายต้องการ และลดแอลกอฮอล์กับบุหรี่
• สกินแคร์ที่ช่วยเรื่องเม็ดสี เริ่มจากความเข้มข้นต่ำ ทดลองใช้บริเวณเล็ก ๆ ก่อน 3-5 วัน และหยุดหากมีอาการแสบหรือแดง

โดยทั่วไป การเปลี่ยนพฤติกรรมอย่างสม่ำเสมอมักเริ่มเห็นความต่างที่ผิวในราว 4-8 สัปดาห์ ส่วนความคล้ำที่มาจากพันธุกรรมและโครงสร้างของเบ้าตามักเปลี่ยนได้จำกัดด้วยการดูแลเองอย่างเดียว

เมื่อไรควรไปพบแพทย์

ควรพบแพทย์เมื่อความคล้ำเข้มขึ้นเร็ว เกิดข้างเดียว มีบวมหรือปวดร่วมด้วย หรือเมื่อดูแลเองครบ 8-12 สัปดาห์แล้วยังไม่เห็นความต่างที่พอใจ

สัญญาณที่ควรได้รับการประเมิน ได้แก่ ความคล้ำที่เกิดขึ้นภายในไม่กี่สัปดาห์โดยไม่มีสาเหตุชัดเจน ผื่นแดงคันเรื้อรังรอบตา บวมที่เปลือกตาซึ่งเป็นตลอดวัน อาการซีดหรือเหนื่อยง่ายร่วมด้วย และประวัติการใช้ยาบางกลุ่มที่อาจทำให้ผิวคล้ำ

ในการปรึกษา แพทย์จะซักประวัติการนอน ภูมิแพ้ ยาและสกินแคร์ที่ใช้ ประเมินผิวด้วยแสงและกล้องส่องผิว แยกองค์ประกอบเม็ดสี หลอดเลือด และโครงสร้าง แล้วจัดลำดับแผนการดูแล ส่วนใหญ่แผนจะเริ่มจากพื้นฐานที่ต้นเหตุ ตามด้วยหัตถการที่ตรงกับองค์ประกอบเด่น และนัดประเมินซ้ำทุก 4-8 สัปดาห์ การแยกองค์ประกอบให้ชัดก่อนช่วยให้แพทย์จัดลำดับแผนได้ตรงกับต้นเหตุมากขึ้น แต่จำนวนครั้งและค่าใช้จ่ายที่ใช้จริงยังขึ้นอยู่กับการตอบสนองของแต่ละบุคคล

แหล่งอ้างอิง

• Journal of Clinical and Aesthetic Dermatology (PMC) — Periorbital Hyperpigmentation: A Comprehensive Review: pmc.ncbi.nlm.nih.gov
• Indian Dermatology Online Journal (PMC) — Periorbital Hyperpigmentation: What Lies Beneath?: pmc.ncbi.nlm.nih.gov
• Mayo Clinic — Dark circles under eyes: Causes: mayoclinic.org
• DermNet — Dark circles under the eyes: dermnetnz.org
• American Academy of Dermatology — How to fade dark spots in darker skin tones: aad.org
• Cleveland Clinic — Dark Circles Under Eyes: Causes and Treatment: my.clevelandclinic.org

หากไม่แน่ใจว่าใต้ตาคล้ำของคุณเป็นแบบไหน หรือเคยดูแลมาแล้วแต่ยังไม่ตรงจุด สามารถเข้ามาปรึกษาแพทย์ที่ Onnyx Clinic เพื่อประเมินประเภทของความคล้ำและวางแผนที่เหมาะกับผิวของคุณ นัดหมายหรือสอบถามข้อมูลได้ทาง LINE: @onnyxclinic

เนื้อหานี้จัดทำเพื่อให้ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะบุคคล ผลลัพธ์ขึ้นอยู่กับแต่ละบุคคล โปรดปรึกษาแพทย์เพื่อรับการประเมินที่เหมาะสมกับคุณ