ปากกา Mounjaro ผลข้างเคียงมีอะไรบ้าง รับมืออย่างไร

ผลข้างเคียงของ Mounjaro ส่วนใหญ่เป็นอาการทางเดินอาหาร ในการศึกษา SURMOUNT-1 พบคลื่นไส้ราว 24.6-33.3% ท้องเสียราว 18.7-23.0% และอาเจียนราว 8.3-12.2% ตามขนาดยาที่ศึกษา อาการเหล่านี้ส่วนใหญ่ระดับเล็กน้อยถึงปานกลาง เกิดช่วงต้นหรือช่วงปรับขนาดยา และมักดีขึ้นเมื่อร่างกายปรับตัว

ทำไม Mounjaro ถึงทำให้คลื่นไส้

อาการคลื่นไส้ไม่ใช่สัญญาณว่าร่างกายแพ้ยา แต่เป็นผลต่อเนื่องจากกลไกการทำงานของยาเอง tirzepatide ออกฤทธิ์ที่ตัวรับ GIP และ GLP-1 ซึ่งนอกจากจะส่งสัญญาณความอิ่มไปที่สมองแล้ว ยังชะลอการบีบตัวของกระเพาะอาหารให้อาหารค้างอยู่ในกระเพาะนานขึ้น

เมื่ออาหารอยู่ในกระเพาะนานกว่าที่ร่างกายคุ้นเคย ความรู้สึกแน่นท้อง จุกลิ้นปี่ และคลื่นไส้จึงตามมา โดยเฉพาะเมื่อกินปริมาณเท่าเดิมกับก่อนเริ่มยา หรือกินอาหารที่ย่อยช้าอยู่แล้ว เช่น อาหารมันจัดและของทอด กลไกเดียวกันนี้เองที่อธิบายทั้งอาการท้องผูกและท้องเสียที่พบได้ในคนละกลุ่มคน

เพราะเป็นผลจากกลไกโดยตรง อาการจึงมักสัมพันธ์กับขนาดยา ยิ่งขนาดสูงขึ้นความถี่ของอาการก็มีแนวโน้มสูงขึ้นตาม ซึ่งเป็นเหตุผลที่แนวทางการใช้ยากำหนดให้เริ่มจากขนาดต่ำแล้วค่อย ๆ ปรับขึ้น ไม่ใช่การเริ่มที่ขนาดสูงตั้งแต่เข็มแรก

ผลข้างเคียงที่พบบ่อยมีอะไรบ้าง และพบมากแค่ไหน

ตัวเลขด้านล่างมาจากการศึกษา SURMOUNT-1 ซึ่งติดตามผู้เข้าร่วมที่มีภาวะอ้วนหรือน้ำหนักเกินเป็นเวลา 72 สัปดาห์

ตัวเลขที่ควรดูควบคู่กันคือสัดส่วนคนที่ทนยาไม่ได้จนต้องหยุด ในกลุ่มการศึกษา SURMOUNT อยู่ที่ราว 4-10.5% เทียบกับ 2.1-4% ในกลุ่มยาหลอก หมายความว่าคนส่วนใหญ่ที่มีอาการยังใช้ยาต่อได้หลังผ่านช่วงปรับตัว ไม่ใช่ว่ามีอาการแล้วต้องเลิกใช้เสมอไป

ผลข้างเคียงเหล่านี้ยังเป็นภาพรวมของยาในกลุ่มเดียวกัน ไม่ได้จำเพาะกับ Mounjaro เท่านั้น อ่านการเปรียบเทียบยาแต่ละตัวได้ที่ Mounjaro Wegovy Ozempic ต่างกันอย่างไร

ผลข้างเคียงจะอยู่นานแค่ไหน

รูปแบบที่พบทั่วไปคืออาการเด่นในช่วงไม่กี่วันแรกหลังฉีดเข็มแรกของแต่ละขนาดยา แล้วค่อย ๆ ลดลงในช่วงหนึ่งถึงสองสัปดาห์เมื่อร่างกายปรับตัว เมื่อถึงรอบที่แพทย์ปรับขนาดยาขึ้น อาการอาจกลับมาอีกช่วงสั้น ๆ แล้วทุเลาลงอีกครั้งในลักษณะเดียวกัน

นี่คือเหตุผลที่การติดตามกับแพทย์เป็นระยะมีความหมาย ถ้าอาการช่วงปรับขนาดรุนแรงเกินกว่าที่ใช้ชีวิตได้ตามปกติ แพทย์สามารถเลือกคงขนาดเดิมไว้นานขึ้นก่อนปรับขึ้นครั้งต่อไป ซึ่งมักช่วยให้ผ่านช่วงนี้ไปได้โดยไม่ต้องหยุดยา ระยะเวลาและความรุนแรงต่างกันในแต่ละบุคคล และไม่มีตัวเลขที่ใช้ได้กับทุกคน

วิธีบรรเทาอาการทางเดินอาหารระหว่างใช้ยา

แนวทางต่อไปนี้เป็นการดูแลตัวเองที่สอดคล้องกับกลไกของยา ใช้ควบคู่กับคำแนะนำของแพทย์ที่ดูแลคุณ

1. กินมื้อเล็กลงแต่บ่อยขึ้น แทนการกินมื้อใหญ่สามมื้อ เพราะกระเพาะระบายอาหารช้าลงกว่าเดิม
2. เคี้ยวช้าลงและหยุดเมื่อเริ่มอิ่ม สัญญาณอิ่มมาเร็วกว่าที่เคย การกินตามความเคยชินเดิมมักทำให้แน่นท้อง
3. เลี่ยงอาหารมันจัด ของทอด และอาหารรสจัด ในช่วงปรับตัว เพราะย่อยช้าและกระตุ้นอาการ
4. จิบน้ำตลอดวันแทนการดื่มรวดเดียว เพื่อป้องกันภาวะขาดน้ำโดยไม่ทำให้แน่นท้อง
5. ไม่นอนราบทันทีหลังมื้ออาหาร เพื่อลดอาการจุกแน่นและกรดไหลย้อน
6. เพิ่มใยอาหารอย่างค่อยเป็นค่อยไป หากมีอาการท้องผูก พร้อมดื่มน้ำให้เพียงพอ
7. กินโปรตีนให้เพียงพอ เพราะเมื่อปริมาณอาหารรวมลดลง ความเสี่ยงที่จะสูญเสียมวลกล้ามเนื้อจะสูงขึ้น

อาการแบบไหนที่ต้องพบแพทย์ทันที

อาการทางเดินอาหารทั่วไปเป็นเรื่องที่คาดหมายได้ แต่มีอาการบางอย่างที่ไม่ควรรอดูอาการเอง

• ปวดท้องรุนแรงต่อเนื่อง โดยเฉพาะปวดบริเวณลิ้นปี่ร้าวทะลุไปหลัง ซึ่งอาจเป็นสัญญาณของตับอ่อนอักเสบ
• อาเจียนหรือท้องเสียมากจนขาดน้ำ เช่น ปัสสาวะน้อยลงชัดเจน หน้ามืด ใจสั่น
• ปวดท้องด้านขวาบน ร่วมกับตัวเหลืองตาเหลือง ซึ่งอาจเกี่ยวข้องกับถุงน้ำดี
• ก้อนที่คอ กลืนลำบาก หรือเสียงแหบที่เป็นต่อเนื่อง
• อาการแพ้ยา เช่น ผื่นลมพิษ หน้าหรือปากบวม หายใจลำบาก
• น้ำตาลในเลือดต่ำ โดยเฉพาะในผู้ที่ใช้อินซูลินหรือยากลุ่มซัลโฟนิลยูเรียร่วมด้วย

การรู้รายการนี้ไว้ไม่ได้แปลว่าอาการเหล่านี้จะเกิดขึ้น แต่ทำให้แยกออกว่าอาการใดคือช่วงปรับตัวตามปกติ และอาการใดควรติดต่อแพทย์ก่อนฉีดเข็มถัดไป

ใครควรระวังเป็นพิเศษก่อนเริ่มใช้

กลุ่มที่ต้องประเมินอย่างละเอียดหรืออาจไม่เหมาะกับยานี้ ได้แก่ ผู้ที่มีประวัติส่วนตัวหรือประวัติครอบครัวเป็นมะเร็งต่อมไทรอยด์ชนิด medullary หรือกลุ่มอาการ MEN2 ผู้ที่มีประวัติตับอ่อนอักเสบ ผู้ที่มีโรคทางเดินอาหารซึ่งกระเพาะบีบตัวช้าอยู่เดิม ผู้ที่มีภาวะการกินผิดปกติ ผู้ที่ตั้งครรภ์หรือให้นมบุตร และผู้ที่มีโรคตับหรือโรคไตที่ยังควบคุมได้ไม่ดี

ผู้ที่ใช้ยาเบาหวานอยู่เดิม โดยเฉพาะอินซูลินและยากลุ่มซัลโฟนิลยูเรีย ต้องแจ้งแพทย์ทุกครั้ง เพราะอาจต้องปรับขนาดยาเดิมเพื่อลดความเสี่ยงน้ำตาลต่ำ เช่นเดียวกับผู้ที่ใช้ยาคุมกำเนิดชนิดรับประทาน ซึ่งการดูดซึมอาจเปลี่ยนไปในช่วงที่กระเพาะระบายอาหารช้าลง

ใช้ยาอย่างไรให้เกิดผลข้างเคียงน้อยลง

หลักการที่ช่วยได้มากคือการไล่ขนาดยาอย่างช้า ๆ ภายใต้การดูแลของแพทย์ ที่ Onnyx Clinic แพทย์จะเริ่มจากขนาดต่ำเพื่อให้ร่างกายค่อย ๆ ปรับตัว โดยคลินิกมีปากกาขนาด 2.5 มก. ซึ่งเป็นขนาดเริ่มต้น และขนาด 5 มก. ซึ่งเป็นขนาดที่ปรับขึ้นตามการตอบสนอง ปากกา Mounjaro เริ่มต้น 2,499.-

สิ่งที่ทำให้แผนการใช้ยาปลอดภัยขึ้นคือการนัดติดตาม การแจ้งอาการตามจริง และการไม่ปรับขนาดยาเอง หากคุณกำลังใช้ยาอยู่แล้วมีอาการที่ไม่แน่ใจ หรือกำลังพิจารณาเริ่มใช้ ปรึกษาแพทย์ที่ Onnyx Clinic เพื่อประเมินเป็นรายบุคคล สอบถามได้ทาง LINE: @onnyxclinic และอ่านภาพรวมของยากลุ่มนี้ได้ที่ ปากกาลดน้ำหนัก คืออะไร

แหล่งอ้างอิง

• Tirzepatide Once Weekly for the Treatment of Obesity — SURMOUNT-1 (NEJM)
• Gastrointestinal tolerability and weight reduction with tirzepatide in SURMOUNT-1 to -4 (Diabetes, Obesity and Metabolism)
• Lilly: SURMOUNT-1 results published in NEJM
• Tirzepatide for overweight and obesity management (Expert Opinion on Pharmacotherapy)
• สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.)